Co jeść przy IBS – dieta przy postaci biegunkowej (IBS-D) i zaparciowej (IBS-C)

Przy IBS nie ma jednej diety dla wszystkich – postępowanie zależy od podtypu. W postaci biegunkowej (IBS-D) największą różnicę robi ograniczenie produktów bogatych w FODMAP oraz tłuszczu w posiłku, w zaparciowej (IBS-C) błonnik rozpuszczalny i co najmniej 2,5 litra płynów dziennie. Dieta o małej zawartości FODMAP zmniejsza objawy u 50–70% osób z zespołem jelita drażliwego, a pierwsze efekty widać zwykle po 2–4 tygodniach. Rozpoznanie stawia się według kryteriów rzymskich V z 2026 roku: ból brzucha przez co najmniej 3 dni w miesiącu, obecny od minimum 3 miesięcy.

Spis treści:

• Co jeść przy IBS – najważniejsze wnioski
• Przyczyny zespołu jelita drażliwego
• Kryteria rzymskie V – jak dziś rozpoznaje się IBS
• Objawy IBS
• Co jeść przy IBS biegunkowym (IBS-D)
• Co jeść przy IBS zaparciowym (IBS-C)
• IBS mieszany (IBS-M) – jak układać posiłki
• Dieta przy IBS według podtypu – tabela porównawcza
• Przykładowy jadłospis przy IBS na 3 dni
• Komentarz dietetyka – dieta przy IBS-D i IBS-C
• Dieta w IBS
• Znaczenie diety low-FODMAP
• Czym jest dieta low FODMAP
• Dlaczego FODMAP nasilają objawy IBS
• Zespół jelita drażliwego – dieta
• Które produkty najczęściej nasilają objawy IBS
• Czy przy IBS występuje gorączka?
• Czy IBS może powodować zawroty głowy?
• SIBO a IBS – czym się różnią
• Dzienniczek żywieniowy przy IBS – jak go prowadzić
• Protokół DNŻ – 4 tygodnie porządkowania diety przy IBS
• Najczęstsze błędy w diecie przy IBS
• Komentarz eksperta
• Podsumowanie – dieta przy IBS
• Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi
• Bibliografia i źródła naukowe

Co jeść przy IBS – najważniejsze wnioski

• Zespół jelita drażliwego dotyczy 13–17% dorosłych i częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn.
• Kryteria rzymskie V opublikowane w 2026 roku obniżyły próg częstości objawów z co najmniej 1 dnia w tygodniu do co najmniej 3 dni w miesiącu, co pozwala rozpoznać IBS u większej liczby pacjentów.
• Dieta o małej zawartości FODMAP zmniejsza objawy u 50–70% pacjentów, a faza eliminacji powinna trwać 4–8 tygodni, nie dłużej.
• Przy postaci zaparciowej podstawą jest błonnik rozpuszczalny i minimum 2,5 litra płynów dziennie; przy biegunkowej ograniczenie FODMAP i zmniejszenie ilości tłuszczu w pojedynczym posiłku.
• Około 80% osób z IBS zgłasza wzdęcia jako jeden z głównych objawów choroby.
• Gorączka, krew w stolcu, niedokrwistość i niezamierzona utrata masy ciała nie należą do obrazu IBS – to objawy alarmowe wymagające diagnostyki lekarskiej.

Co widzimy w pracy z podopiecznymi z IBS

Najczęściej trafiają do nas dwa scenariusze. W pierwszym ktoś wyciął z jadłospisu kilkanaście produktów na podstawie listy z internetu, po kilku miesiącach je pięć rzeczy, a objawy zostały. W drugim dieta jest teoretycznie prawidłowa, ale posiłki wypadają o różnych godzinach, dwa razy dziennie, w biegu. Najczęstszy błąd na starcie współpracy to traktowanie fazy eliminacji jako docelowego sposobu jedzenia. Co działa najlepiej: ustalenie podtypu IBS przed zmianą czegokolwiek, potem rytm i objętość posiłków, a dopiero na końcu FODMAP. Najtrudniejszy etap to reintrodukcja, bo wymaga świadomego prowokowania objawów u kogoś, komu właśnie przestało boleć. Pierwszą wyraźną poprawę komfortu trawiennego widzimy zwykle po 2–3 tygodniach uporządkowania rytmu posiłków – jeszcze przed wejściem w protokół FODMAP.

Przyczyny zespołu jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego (IBS, irritable bowel syndrome) to przewlekłe zaburzenie przewodu pokarmowego, które nie jest związane z widocznymi zmianami strukturalnymi w jelitach. Oznacza to, że jelito funkcjonuje nieprawidłowo mimo braku zmian anatomicznych lub zapalnych. Z tego powodu IBS zaliczany jest do tzw. zaburzeń interakcji jelito–mózg, w których komunikacja między układem nerwowym a przewodem pokarmowym jest zaburzona. W efekcie nawet fizjologiczne procesy trawienia mogą prowadzić do objawów takich jak ból brzucha, wzdęcia czy biegunka.

Badania epidemiologiczne wskazują, że zespół jelita drażliwego dotyczy około 13–17% dorosłych, a choroba częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. W wielu przypadkach IBS rozpoznaje się na podstawie charakterystycznych objawów oraz kryteriów diagnostycznych opracowanych przez ekspertów gastroenterologii [1].

Kryteria rzymskie V – jak dziś rozpoznaje się IBS

Kryteria rzymskie V opublikowane w 2026 roku wymagają nawracającego bólu brzucha przez co najmniej 3 dni w miesiącu, utrzymującego się od minimum 3 miesięcy, z początkiem co najmniej 6 miesięcy wcześniej. To złagodzenie poprzedniego progu, który wynosił co najmniej 1 dzień w tygodniu.

Zespół jelita nadwrażliwego, bo tak też nazywa się IBS, rozpoznaje się na podstawie objawów, nie badania laboratoryjnego – nie istnieje test, który potwierdza tę chorobę. Lekarz stawia rozpoznanie dodatnie, jednocześnie wykluczając inne przyczyny dolegliwości.

Kryteria rzymskie V 2026 – co się zmieniło wobec kryteriów rzymskich IV

Najważniejsza zmiana to obniżenie progu częstości objawów z co najmniej 1 dnia w tygodniu do co najmniej 3 dni w miesiącu. Poprzednie kryteria okazały się zbyt restrykcyjne i część pacjentów z typowym obrazem IBS ich nie spełniała.

• Częściowe odejście od określenia „czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego” na rzecz zaburzeń interakcji jelito–mózg i przewlekłych zaparć.
• Zwiększenie czułości kryteriów, żeby rozpoznanie objęło więcej osób z realnymi objawami.
• Utrzymanie podziału na podtypy: IBS-C, IBS-D, IBS-M i IBS-U.

Kryteria rzymskie 5 – jakie warunki muszą być spełnione

Ból lub dyskomfort w jamie brzusznej musi wiązać się z co najmniej dwoma z trzech elementów: defekacją, zmianą częstości wypróżnień albo zmianą konsystencji stolca.

1. Nawracający ból lub dyskomfort w jamie brzusznej, średnio co najmniej 3 dni w miesiącu w ciągu ostatnich 3 miesięcy.
2. Związek dolegliwości z co najmniej dwoma z trzech elementów: defekacją, częstością wypróżnień, konsystencją stolca.
3. Czas trwania objawów: minimum 3 miesiące, z początkiem co najmniej 6 miesięcy przed rozpoznaniem.
4. Brak objawów alarmowych, które kierują diagnostykę w stronę innych chorób.

Jak ustalić swój podtyp IBS według skali bristolskiej

Podtyp określa się na podstawie konsystencji stolca w Bristolskiej skali uformowania stolca: typy 1–2 odpowiadają zaparciom, typy 6–7 biegunce.

Ta klasyfikacja ma bezpośrednie znaczenie praktyczne, bo od podtypu zależy pierwszy krok dietetyczny. Przy dominujących zaparciach zaczynamy od błonnika rozpuszczalnego i nawodnienia, przy dominującej biegunce od ograniczenia FODMAP i tłuszczu. Jeśli objawy zmieniają się z tygodnia na tydzień, prawdopodobnie masz postać mieszaną – wtedy porządkujemy najpierw rytm posiłków. Pomocne bywa też porównanie objawów z tymi, które daje przerost bakteryjny jelita cienkiego, bo obie sytuacje wyglądają podobnie, a postępowanie jest inne.

Diagnostyka różnicowa IBS

Rozpoznanie IBS ma charakter dodatni, ale jednocześnie lekarz powinien wykluczyć inne choroby przewodu pokarmowego, które mogą powodować podobne objawy. Należą do nich między innymi:

• celiakia
  
• nieswoiste zapalenia jelit (IBD)
  
• mikroskopowe zapalenie jelita grubego

W wielu wytycznych klinicznych zaleca się wykonanie badań serologicznych w kierunku celiakii u pacjentów z objawami IBS.

Pomocne może być także oznaczenie białka C-reaktywnego (CRP) – jeśli jego poziom wynosi poniżej 0,5 mg/dl, prawdopodobieństwo nieswoistych zapaleń jelit jest bardzo niskie (poniżej 1%) [6].

Niektóre badania wykonuje się tylko w określonych sytuacjach klinicznych. Przykładowo:

• analiza kału w kierunku bakterii, jaj pasożytów i pierwotniaków może być uzasadniona u pacjentów z biegunką po podróży do regionów endemicznych
  
• testy oddechowe w kierunku SIBO nie są obecnie rutynowo zalecane w diagnostyce IBS

W przypadku braku tzw. objawów alarmowych (np. krwawienia z przewodu pokarmowego, niewyjaśnionej utraty masy ciała czy niedokrwistości) diagnostyczna wartość kolonoskopii jest stosunkowo niska, szczególnie u młodszych pacjentów z IBS zaparciowym.

Czynniki biologiczne i środowiskowe

W przypadku zespołu jelita drażliwego trudno wskazać jedną konkretną przyczynę choroby. Uważa się, że IBS jest wynikiem współdziałania wielu czynników biologicznych i środowiskowych.

Do najważniejszych należą:

• zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego
  
• nadwrażliwość trzewna jelita
  
• zmiany w mikrobiocie jelitowej
  
• przebyte infekcje przewodu pokarmowego
  
• stres i czynniki psychologiczne

Szczególnie interesującym zjawiskiem jest tzw. poinfekcyjny zespół jelita drażliwego (PI-IBS). Badania pokazują, że około 10% osób po infekcji przewodu pokarmowego rozwija IBS w kolejnych miesiącach, co wskazuje na istotną rolę mikrobioty jelitowej oraz reakcji immunologicznej w patogenezie choroby [3].

Właśnie dlatego w nowoczesnym podejściu do leczenia IBS coraz częściej podkreśla się znaczenie podejścia multidyscyplinarnego, które łączy:

• dietoterapię (np. dieta FODMAP)
  
• suplementację błonnika rozpuszczalnego
  
• interwencje psychologiczne
  
• leczenie farmakologiczne dopasowane do podtypu IBS.

Objawy IBS

Objawy zespołu jelita drażliwego są zróżnicowane i najczęściej dotyczą dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Ich nasilenie może zmieniać się w czasie, a u wielu osób pojawiają się okresowo – np. po spożyciu określonych produktów lub w sytuacjach stresowych.

Najczęstsze objawy IBS to:

• ból brzucha (często ustępujący po wypróżnieniu),
  
• wzdęcia i uczucie rozdęcia brzucha,
  
• uczucie pełności,
  
• zaparcia,
  
• biegunka,
  
• nadmierna produkcja gazów.

Badania wskazują, że około 80% pacjentów z IBS zgłasza wzdęcia jako jeden z głównych objawów choroby [4].

Wiele produktów spożywczych może nasilać objawy IBS, szczególnie jeśli zawierają fermentujące węglowodany, takie jak monosacharydy oraz poliole. Związki te mogą fermentować w jelicie grubym, zwiększając produkcję gazów i powodując wzdęcia oraz ból brzucha.

Dieta w IBS

Dieta w IBS odgrywa kluczową rolę w łagodzeniu objawów choroby. U wielu pacjentów to właśnie sposób odżywiania decyduje o nasileniu dolegliwości takich jak wzdęcia, ból brzucha czy biegunki. Nic więc dziwnego, że pytanie „jaka dieta dla osób z IBS?” pojawia się bardzo często wśród osób zmagających się z zespołem jelita drażliwego. Współczesna dietetyka podkreśla, że odpowiednio dobrana strategia żywieniowa może być jednym z najskuteczniejszych elementów wspierających leczenie IBS.

W praktyce dietetycznej stosuje się kilka podstawowych strategii żywieniowych. Najczęściej obejmują one:

• podstawową modyfikację diety,
  
• dietę o małej zawartości FODMAP,
  
• indywidualną eliminację produktów nasilających objawy.

Do najważniejszych zasad stosowanych w dietach przy zespole jelita drażliwego należą:

• ograniczenie produktów bogatych w FODMAP,
  
• regularne posiłki,
  
• kontrola ilości błonnika w diecie,
  
• obserwacja reakcji organizmu na konkretne produkty zawierające fermentujące węglowodany.

W przypadku zespołu jelita drażliwego dieta powinna być zawsze dopasowana indywidualnie – zarówno do tolerancji pokarmów, jak i stylu życia pacjenta. W planowaniu jadłospisu ważne jest również odpowiednie dopasowanie kaloryczności diety. Pomocne może być np. obliczenie zapotrzebowania energetycznego przy użyciu kalkulatora kalorii, który ułatwia dopasowanie diety do indywidualnych potrzeb.

Podobnie przy ocenie masy ciała przydatne może być sprawdzenie wskaźnika BMI – w artykułach dietetycznych często wykorzystuje się kalkulator BMI, aby ocenić czy masa ciała mieści się w zdrowym zakresie i czy nie wpływa dodatkowo na komfort pracy układu pokarmowego.

Czego powinno się unikać w diecie przy IBS?

W przypadku zespołu jelita drażliwego nie istnieje jedna lista produktów zakazanych dla wszystkich. Wiele osób zauważa jednak, że niektóre pokarmy częściej nasilają objawy IBS, takie jak wzdęcia, ból brzucha, biegunki lub zaparcia. Szczególnie dotyczy to produktów bogatych w fermentujące węglowodany, czyli FODMAP, które mogą fermentować w jelicie grubym i zwiększać produkcję gazów.

Do produktów, które najczęściej mogą nasilać objawy IBS, należą m.in.:

• cebula i czosnek,
  
• niektóre owoce bogate we fruktozę (np. jabłka, gruszki),
  
• mleko i produkty mleczne zawierające laktozę,
  
• produkty bogate w FODMAP, takie jak niektóre rośliny strączkowe,
  
• bardzo tłuste potrawy,
  
• alkohol i napoje gazowane.

Warto jednak podkreślić, że tolerancja pokarmów jest bardzo indywidualna. To, co u jednej osoby z zespołem jelita drażliwego powoduje dolegliwości, u innej może być dobrze tolerowane. Dlatego w dietoterapii IBS ważna jest obserwacja reakcji organizmu oraz indywidualne dopasowanie diety.

Co jeść przy IBS biegunkowym (IBS-D)

Przy postaci biegunkowej pierwszym krokiem jest ograniczenie produktów bogatych w FODMAP oraz zmniejszenie ilości tłuszczu w pojedynczym posiłku, bo tłuszcz przyspiesza pasaż jelitowy. Dieta o małej zawartości FODMAP działa w tej postaci najlepiej z wszystkich podtypów.

Podstawą jadłospisu są produkty zbożowe o niskiej zawartości FODMAP: ryż, makaron ryżowy, komosa ryżowa, płatki kukurydziane, pieczywo orkiszowe na zakwasie. Do tego mięso i ryby bez marynat, jajka, warzywa dobrze tolerowane, czyli marchew, cukinia, papryka czerwona, ziemniaki. Owoce ograniczamy do trzech porcji po 80 g dziennie, wybierając te ubogie we fruktozę: kiwi, truskawki, maliny, pomarańcze. Jeśli biegunka pojawia się głównie po posiłkach z owocami, sprawdź, czy nie chodzi o nietolerancję fruktozy – ma inny mechanizm i inny próg tolerancji.

Trzy rzeczy, które przy IBS-D zwykle robią największą różnicę w ciągu pierwszych dwóch tygodni:

• Zmniejszenie objętości i tłustości pojedynczego posiłku zamiast zmniejszania liczby posiłków.
• Ograniczenie kofeiny do jednej filiżanki dziennie, nie na czczo – nawet 40% pacjentów z IBS zgłasza nasilenie biegunki po kawie.
• Rezygnacja ze słodzików kończących się na „-ol” (sorbitol, mannitol, ksylitol) oraz z napojów gazowanych i soków owocowych.

Jeśli biegunka jest gwałtowna i wodnista, na kilka dni warto wejść w łagodniejszy schemat – zasady opisaliśmy w tekście o diecie lekkostrawnej przy biegunce. To rozwiązanie na epizod, nie na stałe.

Co jeść przy IBS zaparciowym (IBS-C)

Przy postaci zaparciowej dieta o małej zawartości FODMAP nie jest pierwszym wyborem – zaczynamy od błonnika rozpuszczalnego, minimum 2,5 litra płynów dziennie i regularnej aktywności fizycznej. Ograniczenie FODMAP wprowadzamy dopiero wtedy, gdy dominującym problemem pozostają wzdęcia i ból.

Błonnik rozpuszczalny jest tu ważniejszy niż jego całkowita ilość. Dobrze tolerowane źródła to babka płesznik, płatki owsiane, siemię lniane i nasiona chia. Odwrotnie działa błonnik nierozpuszczalny z otrębów pszennych, surowych warzyw kapustnych i skórek – u części osób nasila wzdęcia i ból zamiast poprawiać wypróżnienia. Podaż zwiększamy stopniowo, w ciągu 2–3 tygodni, równolegle z ilością płynów; sam błonnik bez wody potrafi pogorszyć zaparcia. Szersze zasady zebraliśmy w tekście o diecie bogatoresztkowej, a praktyczne rozwiązania przy współistniejących wzdęciach w artykule o tym, co jeść przy wzdęciach i zaparciach.

Co konkretnie wchodzi do jadłospisu przy IBS-C:

• Kiwi: dwa owoce dziennie mają udokumentowane działanie poprawiające częstość wypróżnień i są ubogie w FODMAP.
• Siemię lniane: 1–2 łyżki dziennie, zmielone, zawsze z dodatkową szklanką wody.
• Płatki owsiane jako baza śniadania zamiast pieczywa pszennego.
• Oliwa z oliwek w każdym głównym posiłku – 1–2 łyżki poprawiają poślizg treści jelitowej.
• Woda: minimum 2,5 litra dziennie, rozłożone na cały dzień, nie dwie duże porcje.

IBS mieszany (IBS-M) – jak układać posiłki

W postaci mieszanej, gdzie biegunki i zaparcia zmieniają się w czasie, punktem wyjścia nie jest lista produktów, tylko rytm: 4–5 posiłków dziennie o podobnej objętości i wartości energetycznej, w stałych odstępach.

Dopiero na tej podstawie warto obserwować, które produkty realnie zmieniają objawy. Przy IBS-M eliminowanie kilkunastu produktów naraz jest najbardziej zawodne, bo objawy i tak falują – bez stałego punktu odniesienia nie da się przypisać zmiany konkretnemu składnikowi. W praktyce sprawdza się podejście dwuetapowe: dwa tygodnie na rytm i objętość posiłków, potem dopiero test pojedynczych grup FODMAP, po jednej na trzy dni.

Dieta przy IBS według podtypu – tabela porównawcza

Poniższe zestawienie porządkuje pierwszy krok dietetyczny dla każdego podtypu IBS, razem z realistycznym czasem, po którym można ocenić efekt.

Podtyp IBS	Pierwszy krok	Co zwiększyć	Co ograniczyć	Kiedy oceniać efekt
IBS-D (biegunkowy)	Ograniczenie FODMAP	Ryż, komosa ryżowa, mięso bez marynat, marchew, cukinia	Tłuszcz w posiłku, kofeina powyżej 1 filiżanki, słodziki „-ol”, soki	2–4 tygodnie
IBS-C (zaparciowy)	Błonnik rozpuszczalny i płyny	Babka płesznik, siemię lniane, kiwi 2 szt., oliwa 1–2 łyżki, płyny 2,5 l	Otręby pszenne, surowe warzywa kapustne, długie przerwy między posiłkami	3–4 tygodnie
IBS-M (mieszany)	Rytm i objętość posiłków	4–5 posiłków o podobnej wielkości, stałe pory	Duże posiłki, jedzenie w pośpiechu, testowanie wielu produktów naraz	2 tygodnie, potem test FODMAP
IBS-U (niesklasyfikowany)	Dzienniczek objawów	Obserwacja 14 dni, stałe pory posiłków	Eliminacje na podstawie list z internetu	2 tygodnie
Po infekcji (PI-IBS)	Odbudowa tolerancji	Produkty łatwo tolerowane, stopniowe rozszerzanie	Restrykcje utrzymywane dłużej niż 8 tygodni	4–8 tygodni

Około 10% osób po infekcji przewodu pokarmowego rozwija IBS w kolejnych miesiącach – w tej grupie celem nie jest kolejna eliminacja, tylko odbudowa tolerancji.

Taki podział pomaga dobrać strategie żywieniowe do konkretnej sytuacji, a nie do samej nazwy choroby. W przypadku IBS z dominującą biegunką dieta FODMAP jest pierwszym narzędziem, u chorych na IBS z zaparciami dopiero drugim. Osoby z IBS mieszanym zyskują najwięcej na regularności, bo ich układ pokarmowy reaguje na zmienność, a nie na pojedynczy produkt. Zawartość FODMAP w produkcie ma tu mniejsze znaczenie niż suma porcji zjedzonych w ciągu dnia.

Przykładowy jadłospis przy IBS na 3 dni

Każdy dzień pokazuje inny podtyp: pierwszy jest ułożony pod IBS-D, drugi pod IBS-C, trzeci pod postać mieszaną. Wszystkie posiłki opierają się na produktach o niskiej zawartości FODMAP.

Dzień 1 – wariant przy IBS-D

Śniadanie: jajecznica z 2 jaj na łyżeczce oliwy z pomidorkami koktajlowymi, kromka pieczywa orkiszowego na zakwasie.

II śniadanie: jogurt bez laktozy z garścią truskawek i łyżeczką nasion chia.

Obiad: gotowany ryż z piersią z indyka duszoną z marchewką i cukinią, bez czosnku i cebuli.

Podwieczorek: wafle ryżowe z pastą z tuńczyka i szczypiorkiem.

Kolacja: zupa krem z marchewki i imbiru na bulionie warzywnym bez cebuli, z grzanką z pieczywa orkiszowego.

Dzień 2 – wariant przy IBS-C

Śniadanie: płatki owsiane na mleku bez laktozy z 1 łyżką zmielonego siemienia lnianego i kiwi.

II śniadanie: kiwi i garść orzeszków ziemnych.

Obiad: komosa ryżowa z pieczonym łososiem, marchewką i cukinią, 2 łyżki oliwy.

Podwieczorek: kefir z łyżeczką siemienia lnianego i malinami.

Kolacja: omlet z 2 jaj ze szpinakiem i pomidorem, kromka chleba owsianego na zakwasie.

Dzień 3 – wariant przy IBS-M

Śniadanie: serek wiejski bez laktozy z ogórkiem i koperkiem, kromka pieczywa na zakwasie.

II śniadanie: pomarańcza i garść orzechów makadamia.

Obiad: makaron ryżowy z mielonym indykiem w sosie z passaty, bez czosnku, z bazylią.

Podwieczorek: jogurt bez laktozy z borówkami.

Kolacja: ziemniaki z pieca z oliwą i dip z jogurtu bez laktozy z koperkiem, do tego rukola i rzodkiewka.

Porcje dopasuj do własnego zapotrzebowania – możesz je policzyć w kalkulatorze kalorii. Jeśli wolisz mieć rozpisany cały tydzień z listą zakupów i wymianą posiłków, taki plan przygotowuje dietetyk w ramach diety online.

Komentarz dietetyka – dieta przy IBS-D i IBS-C

W pracy z podopiecznymi z zespołem jelita drażliwego regularnie widzę ten sam błąd: protokół low FODMAP wprowadzany jako pierwszy krok, niezależnie od podtypu. Przy postaci zaparciowej to zwykle strzał w stopę, bo protokół wycina część naturalnych źródeł błonnika i po dwóch tygodniach mamy mniej wzdęć, ale twardszy stolec. Kolejność ma znaczenie: najpierw ustalamy podtyp ze skali bristolskiej, potem rytm i objętość posiłków, dopiero na końcu FODMAP – i tylko wtedy, gdy dominują wzdęcia i ból. Mechanizm jest prosty: eliminacja fermentujących węglowodanów zmniejsza produkcję gazów, ale nie poprawia motoryki. Jeśli problemem jest motoryka, potrzebujesz błonnika rozpuszczalnego i wody, nie kolejnego wykluczenia.

Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Znaczenie diety low-FODMAP

Jednym z najlepiej przebadanych modeli żywieniowych stosowanych w IBS jest dieta low FODMAP. Polega ona na ograniczeniu fermentujących węglowodanów, które słabo wchłaniają się w jelicie cienkim i mogą fermentować w jelicie grubym, powodując wzdęcia, ból brzucha oraz nadmierną produkcję gazów.

Do FODMAP należą m.in. oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy oraz poliole, obecne w wielu produktach spożywczych, takich jak niektóre owoce, warzywa, produkty zbożowe czy mleko zawierające laktozę. U osób z IBS ich nadmierne spożycie może nasilać objawy ze strony przewodu pokarmowego.

Badania pokazują, że dieta low-FODMAP może zmniejszać objawy IBS nawet u około 50–70% pacjentów, dlatego często stanowi ważny element dietoterapii zespołu jelita drażliwego [5].

Czym jest dieta low FODMAP

FODMAP to skrót od:

Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides And Polyols

Są to węglowodany, które:

• słabo wchłaniają się w jelicie cienkim
  
• mogą fermentować w jelicie grubym
  
• zwiększają ilość gazów i wody w przewodzie pokarmowym

W efekcie mogą nasilać objawy IBS, takie jak wzdęcia czy biegunka.

Fazy diety low FODMAP – eliminacja, reintrodukcja i personalizacja

Dieta low FODMAP nie polega na trwałym wykluczeniu wielu produktów, lecz na przejściu przez kilka etapów, które pomagają określić indywidualną tolerancję pokarmów.

Pierwszym etapem jest faza eliminacji (ok. 2–6 tygodni), w której ogranicza się produkty zawierające duże ilości FODMAP, aby zmniejszyć objawy IBS, takie jak wzdęcia, ból brzucha czy biegunka.

Następnie przeprowadza się reintrodukcję, czyli stopniowe ponowne wprowadzanie wybranych produktów, aby sprawdzić, które z nich rzeczywiście nasilają objawy.

Ostatnim etapem jest personalizacja diety, czyli dopasowanie jadłospisu do indywidualnej tolerancji tak, aby dieta była jak najbardziej różnorodna i możliwa do utrzymania na dłuższą metę.

Dlaczego FODMAP nasilają objawy IBS

Do grupy FODMAP należą różne fermentujące węglowodany, w tym oligosacharydy, disacharydy, monosacharydów oraz polioli, które mogą powodować wzdęcia i ból brzucha u osób z IBS. Produkty bogate w FODMAP mogą działać na dwa sposoby:

1. Efekt osmotyczny – przyciągają wodę do jelita
   
2. Fermentacja bakteryjna – bakterie jelitowe fermentują węglowodany i produkują gazy

To właśnie dlatego produkty bogate w FODMAP mogą powodować:

• wzdęcia
  
• ból brzucha
  
• biegunki lub zaparcia

Zespół jelita drażliwego – dieta

Dieta w zespole jelita drażliwego powinna być możliwie prosta, lekkostrawna i dobrze tolerowana przez przewód pokarmowy. U wielu osób z IBS kluczowe znaczenie ma ograniczenie produktów bogatych w fermentujące węglowodany, czyli FODMAP, które mogą fermentować w jelicie grubym i nasilać objawy takie jak wzdęcia, ból brzucha czy biegunka.

Produkty o niskiej zawartości FODMAP

Produkt	Czy można jeść przy IBS
ryż	tak
makaron ryżowy	tak
komosa ryżowa	tak
kukurydza	tak
produkty orkiszowe na zakwasie	często dobrze tolerowane
owoce suszone	raczej ograniczyć

Wiele osób z IBS dobrze toleruje również produkty zbożowe na bazie ryżu lub mąk kukurydzianych, które zwykle zawierają niewielkie ilości FODMAP. Produkty o niskiej zawartości FODMAP są zwykle lepiej tolerowane przez osoby z zespołem jelita drażliwego i mogą stanowić podstawę codziennego jadłospisu.

Produkty bogate w FODMAP

Niektóre produkty zawierają większe ilości fermentujących węglowodanów i mogą nasilać objawy IBS. Do najczęściej problematycznych należą m.in.:

• cebula,
  
• czosnek,
  
• niektóre owoce (np. jabłka, gruszki),
  
• produkty zawierające duże ilości fruktozy,
  
• mleko i produkty mleczne zawierające laktozę.

W praktyce dietetycznej często stosuje się czasowe ograniczenie produktów bogatych w FODMAP, a następnie stopniowe ich wprowadzanie, aby określić indywidualną tolerancję. Dzięki temu dieta może być bardziej dopasowana do potrzeb osoby cierpiącej na zespół jelita drażliwego.

Regularne posiłki o podobnej wartości energetycznej

Regularność posiłków to jedna z podstawowych zasad diety przy IBS. Stałe pory jedzenia pomagają utrzymać bardziej stabilną pracę przewodu pokarmowego i mogą ograniczać nagłe nasilenie objawów ze strony jelit.

Dlaczego jest to tak ważne? Regularne spożywanie posiłków:

• stabilizuje pracę przewodu pokarmowego,
  
• zmniejsza ryzyko nagłych objawów, takich jak ból brzucha czy biegunka,
  
• poprawia tolerancję pokarmów.

U wielu osób z zespołem jelita drażliwego dobrze sprawdza się model 4–5 posiłków dziennie o podobnej wartości energetycznej, spożywanych w równych odstępach czasu. Dzięki temu układ pokarmowy pracuje bardziej rytmicznie, co może sprzyjać zmniejszeniu dolegliwości jelitowych.

Błonnik

Błonnik jest ważnym elementem diety przy IBS, jednak jego wpływ na objawy choroby zależy od rodzaju spożywanego błonnika. U części pacjentów może on łagodzić dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, ale w niektórych przypadkach może także nasilać objawy, takie jak wzdęcia czy ból brzucha.

Najczęściej zaleca się błonnik rozpuszczalny, który jest zwykle lepiej tolerowany przez osoby z zespołem jelita drażliwego. Jego źródłem są m.in.:

• babka płesznik (psyllium),
  
• płatki owsiane,
  
• siemię lniane,
  
• nasiona chia.

Natomiast błonnik nierozpuszczalny może u niektórych osób nasilać objawy IBS, szczególnie w przypadku wzdęć i nadmiernej produkcji gazów. Występuje on głównie w takich produktach jak:

• otręby pszenne,
  
• pełnoziarniste produkty zbożowe,
  
• skórki warzyw i owoców,
  
• surowe warzywa (np. kapusta, kalafior).

Dlatego zwiększanie podaży błonnika w diecie powinno odbywać się stopniowo i być dopasowane do indywidualnej tolerancji pacjenta.

Mleko i przetwory mleczne

Produkty mleczne zawierają laktozę, czyli cukier mleczny, który u części osób z IBS może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Dzieje się tak szczególnie wtedy, gdy występuje obniżona aktywność enzymu laktazy odpowiedzialnego za trawienie laktozy.

Najczęstsze objawy nietolerancji laktozy to:

• wzdęcia,
  
• biegunka,
  
• ból brzucha.

Dlatego u osób z zespołem jelita drażliwego często zaleca się:

• wybieranie mleka bez laktozy,
  
• sięganie po fermentowane produkty mleczne (np. jogurt naturalny, kefir),
  
• ograniczenie klasycznego mleka, jeśli nasila objawy ze strony przewodu pokarmowego.

Warto jednak pamiętać, że tolerancja laktozy jest indywidualna i u części osób z IBS niewielkie ilości produktów mlecznych mogą być dobrze tolerowane.

Tłuszcze

Tłuszcze mogą wpływać na motorykę przewodu pokarmowego, dlatego ich ilość w diecie ma znaczenie u osób z IBS. Spożywanie dużych ilości tłuszczu może pobudzać pracę jelit i nasilać niektóre objawy ze strony układu pokarmowego.

Zbyt wysoka podaż tłuszczu w diecie może:

• przyspieszać pasaż jelitowy,
  
• nasilać biegunkę,
  
• powodować ból brzucha.

Dlatego w diecie przy IBS zaleca się umiarkowaną ilość tłuszczu, najlepiej pochodzącego z łatwiej tolerowanych źródeł, takich jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy czy orzechy, przy jednoczesnym ograniczeniu bardzo tłustych i ciężkostrawnych potraw.

Pikantne produkty i przyprawy

Pikantne produkty i przyprawy mogą podrażniać błonę śluzową przewodu pokarmowego, dlatego u części osób z IBS mogą nasilać objawy takie jak ból brzucha, biegunka czy uczucie pieczenia w jamie brzusznej.

Najczęściej problematyczne są:

• papryczki chili,
  
• pieprz cayenne,
  
• bardzo ostre sosy i przyprawy.

U osób z zespołem jelita drażliwego zaleca się ograniczenie bardzo pikantnych potraw, zwłaszcza jeśli po ich spożyciu pojawiają się dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Kawa

Kawa może pobudzać motorykę jelit, dlatego u części osób z IBS jej spożycie może prowadzić do nasilenia objawów ze strony przewodu pokarmowego.

Najczęściej obserwowane dolegliwości to:

• biegunka,
  
• ból brzucha,
  
• nasilenie objawów jelitowych.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba z zespołem jelita drażliwego musi całkowicie rezygnować z kawy. W wielu przypadkach niewielkie ilości, np. jedna filiżanka dziennie, są dobrze tolerowane, szczególnie jeśli kawa nie jest spożywana na czczo.

Alkohol

Alkohol może wpływać na funkcjonowanie przewodu pokarmowego i u niektórych osób z IBS nasilać objawy ze strony jelit. Jego działanie wiąże się m.in. z wpływem na barierę jelitową oraz mikrobiotę.

Spożywanie alkoholu może prowadzić do:

• zwiększenia przepuszczalności jelit,
  
• zaburzeń mikrobioty jelitowej,
  
• nasilenia stanu zapalnego.

Dlatego w przypadku zespołu jelita drażliwego zaleca się ograniczenie spożycia alkoholu, szczególnie napojów wysokoprocentowych oraz napojów gazowanych, które mogą dodatkowo nasilać wzdęcia i dyskomfort w obrębie przewodu pokarmowego.

W praktyce oznacza to, że osoby z zespołem jelita drażliwego powinny żywić się w sposób możliwie prosty i regularny, unikając produktów, które indywidualnie nasilają objawy jelitowe.

Które produkty najczęściej nasilają objawy IBS

Najczęściej problematyczne są cebula, czosnek, rośliny strączkowe, jabłka i gruszki, mleko z laktozą oraz słodziki kończące się na „-ol”. Tolerancja jest jednak indywidualna i zależy od porcji, nie tylko od samego produktu.

Poniżej odpowiedzi na pytania, które w tej sekcji dostajemy najczęściej – bo w praktyce nikt nie pyta o produkty high FODMAP, tylko o konkretne warzywo na obiad. Chodzi w nich najczęściej o źródła fruktanów, laktozy, monosacharydów oraz polioli.

Czy kalafior można jeść przy IBS?

Kalafior należy do warzyw o wysokiej zawartości FODMAP i w fazie eliminacji zwykle wypada z jadłospisu, szczególnie przy dominujących wzdęciach.

Zawiera mannitol, czyli poliol, który działa osmotycznie i fermentuje w dalszym odcinku jelita. Po fazie eliminacji warto go przetestować w małej porcji – część osób toleruje 50–60 g ugotowanego kalafiora bez objawów, mimo że surowy w tej samej ilości daje uczucie rozdęcia brzucha. Zamiennikami o niskiej zawartości FODMAP są cukinia, marchew i papryka czerwona.

Czy bób jest dozwolony przy IBS?

Bób to jedno z najbardziej problematycznych warzyw przy IBS – zawiera oligosacharydy, które fermentują w jelicie grubym i u większości osób nasilają wzdęcia oraz ból brzucha.

W fazie eliminacji odpada w całości. Później, jeśli chcesz go testować, zacznij od 2–3 łyżek obranego ze skórki, ugotowanego dłużej niż zwykle. Techniki, które realnie zmniejszają fermentację w strączkach, zebraliśmy w tekście o tym, jak unikać wzdęć po strączkach – moczenie, wymiana wody i obieranie ze skórki obniżają zawartość oligosacharydów, choć jej nie usuwają.

Jakie mleko przy IBS?

Najlepiej tolerowane jest mleko bez laktozy, mleko ryżowe oraz w mniejszych ilościach mleko kokosowe. Klasyczne mleko krowie i napój sojowy z całego ziarna soi najczęściej nasilają objawy.

Problemem nie jest samo mleko, tylko laktoza – disacharyd, który przy obniżonej aktywności laktazy trafia niestrawiony do jelita grubego. Dlatego lepiej wypadają produkty fermentowane: kefir i jogurt naturalny mają mniej cukru mlecznego niż mleko, a twarde sery dojrzewające, takie jak cheddar i parmezan, praktycznie jej nie zawierają. Jeśli objawy pojawiają się wyłącznie po nabiale, sprawdź, kiedy warto wprowadzić dietę bez laktozy – to inna sytuacja niż IBS i inne postępowanie.

Czy można pić kefir na diecie low FODMAP?

Tak, kefir jest dopuszczony w małych porcjach – fermentacja obniża w nim zawartość laktozy, choć jej nie eliminuje. Zwykle dobrze tolerowana porcja to około 125 ml.

To dobry przykład zasady, która przy IBS działa szerzej niż pojedynczy produkt: przy FODMAP liczy się porcja, nie sam produkt. Ta sama szklanka kefiru rozłożona na dwa razy w ciągu dnia bywa tolerowana, gdy wypita naraz daje wzdęcia.

Czy przy IBS występuje gorączka?

Nie. Zespół jelita drażliwego nie wywołuje gorączki – jeśli gorączka towarzyszy bólowi brzucha i zmianie rytmu wypróżnień, trzeba szukać innej przyczyny.

IBS jest zaburzeniem czynnościowym: jelito pracuje nieprawidłowo, ale nie ma w nim stanu zapalnego ani zmian strukturalnych. Gorączka, krew w stolcu, niedokrwistość i niezamierzona utrata masy ciała to objawy alarmowe, które kierują diagnostykę w stronę nieswoistych zapaleń jelit, infekcji albo celiakii. W praktyce pomocne jest oznaczenie białka C-reaktywnego: wynik poniżej 0,5 mg/dl obniża prawdopodobieństwo nieswoistych zapaleń jelit poniżej 1%. Objawy przypominające IBS daje też choroba Leśniowskiego-Crohna, w której dieta jest prowadzona zupełnie inaczej.

Czy IBS może powodować zawroty głowy?

Zawroty głowy nie należą do kryteriów rozpoznania IBS, ale bywają zgłaszane przy nasilonych objawach – najczęściej jako skutek odwodnienia po biegunkach albo zbyt restrykcyjnej, niedoborowej diety.

Przy postaci biegunkowej organizm traci wodę i elektrolity, co przy niskiej podaży płynów daje osłabienie i zawroty. Druga częsta przyczyna jest dietetyczna: długo prowadzona eliminacja zawęża jadłospis do kilku produktów i prowadzi do niedoborów żelaza albo witaminy B12. Jeśli do zawrotów dochodzi zmęczenie i bladość, warto sprawdzić morfologię i ferrytynę, a nie kolejny raz zawężać dietę – postępowanie przy niskich wynikach opisaliśmy w tekście o diecie przy niedoborach żelaza.

SIBO a IBS – czym się różnią

IBS rozpoznaje się na podstawie objawów, SIBO na podstawie testu oddechowego wodorowo-metanowego. Objawy bywają identyczne, ale w SIBO podstawą leczenia jest antybiotykoterapia, a dieta pełni rolę wspierającą.

Oba stany często współwystępują, dlatego protokół low FODMAP znany z dietoterapii IBS bywa stosowany w jednym i drugim – z tą różnicą, że w SIBO nie leczy przerostu bakteryjnego, a tylko zmniejsza nasilenie symptomów IBS. Testy oddechowe nie są dziś rutynowo zalecane w diagnostyce IBS, więc nie każdy pacjent z wzdęciami ich potrzebuje. Jeśli lekarz kieruje Cię na takie badanie, przygotowanie ma znaczenie dla wyniku – zebraliśmy je w tekście o diecie przed testem wodorowym. Postępowanie po potwierdzeniu przerostu opisuje z kolei artykuł o diecie przy SIBO krok po kroku.

Warto też wiedzieć, czego nie warto robić: testy nietolerancji pokarmowych IgG, badania mikrobioty i testy przepuszczalności jelit nie mają udokumentowanej wartości klinicznej w IBS i nie są zalecane.

Dzienniczek żywieniowy przy IBS – jak go prowadzić

Dzienniczek ma sens tylko wtedy, gdy notujesz trzy rzeczy naraz: co i ile zjadłeś, o której godzinie oraz jakie objawy wystąpiły w ciągu następnych 6 godzin. Minimalny okres, z którego da się coś wyczytać, to 14 dni.

Najczęstszy błąd to notowanie samych produktów bez porcji i godziny. Przy FODMAP kluczowa jest dawka kumulowana w ciągu dnia, więc trzy „bezpieczne” porcje owoców zjedzone w krótkim odstępie mogą dać objawy, których nie da żadna z nich osobno.

• Zapisuj porcje w miarach domowych, ale konkretnie: pół szklanki, dwie łyżki, jedna sztuka.
• Notuj godzinę posiłku i godzinę pojawienia się objawów – odstęp podpowiada, z którego odcinka jelita pochodzi problem.
• Oceniaj nasilenie dolegliwości w skali 0–10, bo „lepiej” i „gorzej” po tygodniu przestaje być porównywalne.
• Zapisuj konsystencję stolca według skali bristolskiej, nie własnymi słowami.
• Odnotuj sen i sytuacje stresowe – w zaburzeniach interakcji jelito–mózg wyjaśniają część objawów, których nie tłumaczy jedzenie.

Protokół DNŻ – 4 tygodnie porządkowania diety przy IBS

To kolejność, w jakiej prowadzimy podopiecznych z IBS w pierwszym miesiącu współpracy. Każdy tydzień ma jedno zadanie, bo zmiana kilku rzeczy naraz uniemożliwia ocenę, co zadziałało.

1. Tydzień 1 – rytm. Ustal 4–5 posiłków dziennie o podobnej objętości, w stałych odstępach, i minimum 2,5 litra płynów. Nic nie eliminuj. Prowadź dzienniczek.
2. Tydzień 2 – podtyp i objętość. Określ podtyp ze skali bristolskiej. Przy IBS-D zmniejsz tłuszcz w pojedynczym posiłku i kofeinę do jednej filiżanki; przy IBS-C dołóż błonnik rozpuszczalny i 1–2 łyżki oliwy do posiłków.
3. Tydzień 3 – trzy największe źródła FODMAP. Odstaw wyłącznie cebulę, czosnek i strączki oraz słodziki „-ol”. To uproszczony model, który u części osób wystarcza i nie zawęża jadłospisu jak pełna eliminacja.
4. Tydzień 4 – decyzja. Jeśli dolegliwości spadły o co najmniej połowę w skali 0–10, zostajesz przy tym schemacie i testujesz pojedyncze produkty. Jeśli nie, wchodzisz w pełną fazę eliminacji FODMAP na 4–8 tygodni, najlepiej z dietetykiem.

Po fazie eliminacji zawsze następuje reintrodukcja: jedna grupa FODMAP na trzy dni, w rosnącej porcji. Bez tego etapu dieta zostaje restrykcyjna na stałe, a to najczęstsza przyczyna niedoborów przy IBS.

Najczęstsze błędy w diecie przy IBS

• Traktowanie fazy eliminacji jako docelowego sposobu jedzenia – powinna trwać 4–8 tygodni, nie lata.
• Wprowadzanie protokołu FODMAP przy postaci zaparciowej jako pierwszego kroku, zamiast błonnika rozpuszczalnego i płynów.
• Eliminowanie produktów na podstawie listy z internetu, bez ustalenia podtypu IBS.
• Zwiększanie ilości błonnika bez zwiększenia ilości wody, co pogłębia zaparcia.
• Sięganie po otręby pszenne i surowe warzywa kapustne w nadziei na poprawę wypróżnień.
• Pomijanie posiłków i nadrabianie jednym dużym wieczorem.
• Testowanie kilku produktów jednocześnie w fazie reintrodukcji, co uniemożliwia wskazanie sprawcy.
• Wykonywanie testów nietolerancji IgG i eliminowanie kilkunastu produktów na podstawie ich wyniku.
• Zapisywanie w dzienniczku samych produktów, bez porcji i godzin.
• Ignorowanie objawów alarmowych – gorączki, krwi w stolcu, spadku masy ciała – i szukanie rozwiązania w kolejnej eliminacji.

Komentarz eksperta

IBS to jedno z najczęstszych zaburzeń przewodu pokarmowego, z którymi zgłaszają się do mnie pacjenci. Warto jednak pamiętać, że nie ma jednej uniwersalnej diety dla wszystkich osób z zespołem jelita drażliwego. To, co u jednej osoby nasila objawy, u innej może być dobrze tolerowane.

Dieta low-FODMAP jest jedną z najlepiej przebadanych strategii żywieniowych w IBS, ale nie powinna być stosowana bardzo restrykcyjnie przez długi czas. Najlepiej sprawdza się podejście etapowe – najpierw ograniczenie produktów, później ich stopniowe wprowadzanie i dopasowanie diety do własnej tolerancji.

Warto też pamiętać, że w IBS liczy się nie tylko dieta. Duże znaczenie mają również redukcja stresu, aktywność fizyczna i odpowiednia ilość snu, ponieważ wszystkie te elementy wpływają na pracę jelit.

Karol Antczak, dietetyk sportowy

Podsumowanie – dieta przy IBS

Przy zespole jelita drażliwego kolejność działań jest ważniejsza niż lista produktów. Najpierw ustal podtyp według skali bristolskiej, potem uporządkuj rytm i objętość posiłków, a dopiero na końcu sięgnij po ograniczenie FODMAP – i tylko wtedy, gdy dominują wzdęcia i ból. W postaci biegunkowej najwięcej daje ograniczenie FODMAP i tłuszczu w posiłku, w zaparciowej błonnik rozpuszczalny i minimum 2,5 litra płynów dziennie. Faza eliminacji trwa 4–8 tygodni i zawsze kończy się reintrodukcją, bo trwałe restrykcje prowadzą do niedoborów zamiast do poprawy. Osoby z zespołem jelita drażliwego, które prowadzą dzienniczek i wprowadzają zmiany etapami, szybciej ustalają własne granice tolerancji niż te, które od razu wchodzą w pełną eliminację. Skuteczność diety przy zespole jelita drażliwego zależy właśnie od tej kolejności, nie od długości listy zakazów. Jeśli dolegliwości nie ustępują albo pojawiają się objawy alarmowe, decyzja należy do lekarza, nie do diety.

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi

Czego nie wolno jeść przy IBS?

Najczęściej trzeba ograniczyć cebulę, czosnek, rośliny strączkowe, jabłka i gruszki, mleko z laktozą oraz słodziki kończące się na „-ol”. Nie ma jednej listy zakazów dla wszystkich – tolerancja zależy od podtypu IBS i wielkości porcji. To, co można jeść przy zespole jelita drażliwego, ustala się przez test pojedynczych produktów, nie z gotowej listy.

Jaka dieta dla osób z IBS?

Przy postaci biegunkowej dieta na IBS opiera się na ograniczeniu FODMAP, przy zaparciowej na błonniku rozpuszczalnym i minimum 2,5 litra płynów dziennie. Protokół FODMAP zmniejsza objawy u 50–70% pacjentów.

Jakie są kryteria rzymskie V dla IBS?

Ból brzucha przez co najmniej 3 dni w miesiącu w ciągu ostatnich 3 miesięcy, powiązany z co najmniej dwoma z trzech elementów: defekacją, częstością wypróżnień lub konsystencją stolca. Objawy muszą trwać minimum 3 miesiące, z początkiem co najmniej 6 miesięcy wcześniej.

Czy przy IBS jest gorączka?

Nie. IBS nie wywołuje gorączki, bo nie towarzyszy mu stan zapalny jelita. Gorączka przy bólu brzucha wymaga diagnostyki w kierunku innych chorób.

Czy dieta low FODMAP może być bez mięsa?

Tak. Wersja roślinna jest możliwa, ale wymaga planowania, bo większość strączków wypada z fazy eliminacji. Białko dostarczają wtedy tofu twarde, ciecierzyca z puszki w małych porcjach, jajka i nabiał bez laktozy.

Czy IBS można całkowicie wyleczyć dietą?

Nie. Dieta zmniejsza objawy i poprawia komfort życia, ale nie usuwa choroby. U około 30% pacjentów protokół FODMAP nie działa i wtedy potrzebne są inne metody, w tym leczenie farmakologiczne i wsparcie psychologiczne.

Bibliografia i źródła naukowe

[1] Palsson O.S. i wsp., Prevalence and associations of Rome IV and Rome V criteria for disorders of gut–brain interaction, Gastroenterology, 2026.

[2] Drossman D.A., Tack J., Rome V criteria for disorders of gut–brain interaction: an update, Gastroenterology, 2026.

[3] Black C.J., Staudacher H.M., Ford A.C., Efficacy of a low FODMAP diet in irritable bowel syndrome: systematic review and network meta-analysis, Gut, 2022.

[4] Klem F. i wsp., Prevalence, risk factors, and outcomes of irritable bowel syndrome after infectious enteritis: a systematic review and meta-analysis, Gastroenterology, 2017.

[5] Ringel Y. i wsp., Prevalence, characteristics, and impact of bloating symptoms in patients with irritable bowel syndrome, Clinical Gastroenterology and Hepatology, 2009.

[6] Menees S.B. i wsp., A meta-analysis of the utility of C-reactive protein, erythrocyte sedimentation rate, fecal calprotectin, and fecal lactoferrin to exclude inflammatory bowel disease in adults with IBS, American Journal of Gastroenterology, 2015.

[7] Lacy B.E. i wsp., ACG Clinical Guideline: Management of Irritable Bowel Syndrome, American Journal of Gastroenterology, 2021.

[8] Vasant D.H. i wsp., British Society of Gastroenterology guidelines on the management of irritable bowel syndrome, Gut, 2021.

[9] Wielgosz-Grochowska J.P., Domanski N., Drywień M.E., Efficacy of an irritable bowel syndrome diet in the treatment of small intestinal bacterial overgrowth: a narrative review, Nutrients, 2022.

[10] So D. i wsp., Dietary fibre and the low FODMAP diet in irritable bowel syndrome: mechanisms and clinical application, Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 2025.